Συνταγματική αναθεωρηση, αιτίες της κρίσης και θεσμοί

Το κείμενο που ακολουθεί είναι η εισαγωγική ομιλία του μέλους της Κοινότητας Μπροστά, κ. Αλέξανδρου Χατζόπουλου, στην εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν η Κοινότητα Μπροστά και το GPPF στις 24 Σεπτεμβρίου 2014 για τη συνταγματική αναθεώρηση. Τα slides της παρουσίασης είναι προσβάσιμα εδώ.

Κυρίες και κύριοι,

στο ερώτημα αν φταίει το Σύνταγμα για την κρίση, δεν υπάρχει προφανής απάντηση. Πολλοί λένε ότι δε φταίει το Σύνταγμα και οι θεσμοί της πολιτείας, αλλά το διαβρωμένο πολιτικό σύστημα. Αν συμφωνήσουμε, όμως, σε αυτό πρέπει αναγκαστικά να πάμε την ερώτηση ένα βήμα παραπέρα. Μήπως φταίει το εργοστάσιο παραγωγής αυτού του πολιτικού συστήματος, δηλαδή το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννιέται, αναπαράγεται και λειτουργεί; 

Η έρευνα του GPPF για το Σύνταγμα και η χρησιμότητα αναθεώρησής του

Το κείμενο που ακολουθεί είναι η εισαγωγική ομιλία του μέλους του GPPF, Βασίλη Τζεβελέκου στην εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν η Κοινότητα Μπροστά και το GPPF στις 24 Σεπτεμβρίου 2014 για τη συνταγματική αναθεώρηση.

Κυρίες και κύριοι, αγαπητές φίλες, φίλοι και συνάδερφοι,

εκ μέρους του GPPF, αλλά και προσωπικά θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους εσάς που βρίσκεστε εδώ σήμερα, τους συνδιοργανωτές μας από την κοινότητα Μπροστά, όσες και όσους συναδέρφους απάντησαν το ερωτηματολόγιο του GPPF για τη συνταγματική αναθεώρηση και κυρίως, σήμερα, τους προσκεκλημένους ομιλητές μας, στους οποίους και κατά κύριο λόγο πρέπει να δοθεί χρόνος για να ακούσουμε τις θέσεις τους. Περιορίζομαι λοιπόν σε 3 σημεία, σύντομα.

Δύο τάσεις για τη συνταγματική αναθεώρηση και η έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς

Συχνά το τελευταίο διάστημα στον Τύπο -αλλά και στην πρόσφατη εκδήλωση του Greek Public Policy Forum (GPPF) με την πολιτική κοινότητα Μπροστά- (αντι-)παρατέθηκαν δυο διαμετρικά αντίθετες λογικές για τη συνταγματική αναθεώρηση.

Φταίει το Σύνταγμα για την κρίση;

Η αναθεώρηση του Συντάγματος επιστρέφει στη δημόσια συζήτηση αρκετά συχνά τους τελευταίους μήνες. Μερικοί θεωρούν τη συζήτηση επίκαιρη, καθώς αποδίδουν στο Σύνταγμα κάποιες από τις στρεβλώσεις της μεταπολίτευσης, στηλιτεύουν το αντι-αναπτυξιακό και φιλο-κρατικιστικό του πνεύμα ή απλά βλέπουν ένα παράθυρο ευκαιρίας για να μετατοπίσουν την πολιτική ατζέντα από την οικονομία στους θεσμούς. Άλλοι εκτιμούν ότι η συζήτηση είναι ανεπίκαιρη, είτε γιατί θεωρούν αδύνατη τη συναίνεση στο σημερινό πολωμένο πολιτικό σκηνικό είτε γιατί αντιλαμβάνονται ότι είναι το έλλειμμα ηγεσίας και πολιτικής βούλησης και όχι το σημερινό Σύνταγμα που εμποδίζει τις μεταρρυθμίσεις.

Υπέρ ενός δίκαιου «ανοικτού κώδικα»;

Αν η κοινωνία ήταν όχημα, οι θεσμοί της θα ήταν η «μηχανή» της. Οι θεσμοί είναι τα βασικά μέσα με τα οποία η κοινωνία προσπαθεί να επιτύχει την ευημερία και να προστατεύσει τον εαυτό της από τις ασταθείς ιδιαιτερότητες του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Το θεσμικό έλλειμμα μπορεί να αντιμετωπισθεί ως αποτυχία συντονισμού στο εσωτερικό της κοινωνίας. Η Ελλάδα αντιπροσωπεύει ένα καταφανές παράδειγμα χώρας που προσέλκυσε το «ανεπιθύμητο» ενδιαφέρον επενδυτών των καπιταλιστικών αγορών και κερδοσκόπων ως συνέπεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, οδηγώντας σε μια πρωτοφανή κρίση χρέους στην ευρωπαϊκή περιφέρεια. Η υποβάθμιση της ποιότητας των θεσμών της (πολιτικών, οικονομικών, δικαστικών, κοινωνικών κλπ.) ήταν αποτέλεσμα των ασταθών θεμελίων τους. Οι ελληνικοί θεσμοί, στις περισσότερες περιπτώσεις, έχουν επιβληθεί έξωθεν και «εμφυτευθεί» σε έδαφος άγονο, το οποίο χαρακτηρίζεται από έλλειψη κοινωνικού κεφαλαίου, εμπιστοσύνης και κρατικής ικανότητας. Η σταδιακή διάβρωση του κοινωνικού συμβολαίου έχει δημιουργήσει βαθειά δυσπιστία των «από πάνω προς τα κάτω» θεσμών δημοκρατικής αντιπροσώπευσης και ως εκ τούτου αποδυνάμωσε την ικανότητα των ελίτ να τους μεταρρυθμίσουν.