Ο νόμος για το άσυλο

Μέρος 1/3

Όλοι οι νόμοι έχουν μία ratio, ένα λόγο για τον οποίο θεσπίστηκαν, ένα τέλος (σκοπό) που εξυπηρετούν. Αυτό που δεν έχουν όλοι οι νόμοι είναι το συναισθηματικό φορτίο που φέρει το πανεπιστημιακό άσυλο, το συμβολισμό που κουβαλά και την οφθαλμοφανή διάσταση φαντασιακής θέσμισης που το χαρακτηρίζει -δηλαδή, την εν πολλοίς αυθαίρετη νοηματοδότηση του πανεπιστημιακού ασύλου με ένα τέλος διαφορετικό από την αυθεντική ratio του, που είναι η προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας και, συναφώς, της διδασκαλίας και έρευνας, της ελεύθερης διακίνησης ακαδημαϊκών ιδεών και θέσεων, αξίες που προστατεύονται σε ένα γενικότερο επίπεδο και από την εννοιολογικά ευρύτερη ελευθερία έκφρασης.

Το κάρο πριν από το άλογο: Η Συμφωνία των Πρεσπών για το Μακεδονικό και η δήθεν αναγνώριση μειονότητας

Αφορμή για το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί το πρόσφατο δημοσίευμα του BBC περί καταπιεσμένης (σλαβο)μακεδονικής (πρωτίστως γλωσσικής) μειονότητας στην Ελλάδα. Δεν αξιολογώ τη βασιμότητα των ισχυρισμών. Βρήκα, όμως, ενδιαφέρουσα τη σύνδεση που έγινε από σχολιαστές μεταξύ του δημοσιεύματος και της Συμφωνίας των Πρεσπών (ΣτΠ) για το Μακεδονικό.  Ήδη, πριν από το BBC, είχε υποστηριχθεί στο πλαίσιο της εγχώριας συζήτησης ότι η ΣτΠ αναγνωρίζει σιωπηρώς (σλαβο)μακεδονική μειονότητα στην Ελλάδα. Επισημάνθηκε μάλιστα ότι οι προβλέψεις της ΣτΠ για τη γλώσσα και την ιθαγένεια των πολιτών της Βορείου Μακεδονίας εκθέτουν τη χώρα μας σε κίνδυνο αλυτρωτικών επιδιώξεων όχι μόνο από τη γείτονα, αλλά (κατά μείζονα λόγο;) και από τον (όποιο) αριθμό Ελλήνων πολιτών αυτοπροσδιορίζονται γλωσσικά ή/και εθνικά ως (σλαβο)μακεδόνες. 

The (ir)revocability of Article 50 (Wightman): Iphigenia must reach the altar

The European Court of Justice (CJEU) is expected to deliver on Monday 10 December 2018 its ruling on whether the withdwal notification from the European Union can be unilaterally revoked (C-621/18 Wightman and others). 

Legally sound narratives have been put forward for almost all possible outcomes: from finding that the referral is inadmissible because it is hypothetical or irrelevant through a strict reading and application of the criteria for admissibility of preliminary references, to the possibility for unilateral revocation, as proposed by Advocate General Campos Sánchez-Bordona’s Opinionor indeed to a finding that the withdrawal notification cannot be revoked. 

Given this I believe that in choosing one of the various plausible legal narratives the political censor of the CJEU not only will it be switched on but it will be so in its most sensitive configuration. The Court has shown in many occasions its ability to adapt and respond masterfully to contextual political exigencies (for example in the case of C-370/12 Pringle). 

Μία πρώτη αποτίμηση της συμφωνίας για το Μακεδονικό

Με τον παρόν επιχειρώ μια πρώτη αποτίμηση της Τελικής Συμφωνίας για το Μακεδονικό που υπογράφηκε στις Πρέσπες στις 17 Ιουνίου του τρέχοντος. Εκκινώ από τα κύρια σημεία της συμφωνίας, αλλά επεκτείνομαι και σε πιο τεχνικά ζητήματα που, μέχρι σήμερα, δεν έχουν συζητηθεί επαρκώς.  Επιδίωξη μου είναι να συμβάλω με τρόπο εποικοδομητικό -τώρα ιδίως που οι τόνοι πέφτουν- στο διάλογο και στη νηφάλια αξιολόγηση της συμφωνίας. 

Ας μην το ξεχνάμε, η Συμφωνία του 1995 ήταν επαχθέστερη

Υπάρχει ενδεχομένως μία σειρά παρανοήσεων ως προς τα νομικά αποτελέσματα που παράγει η υπογραφή της Τελικής Συμφωνίας για το Μακεδονικό από τις δύο κυβερνήσεις στις 17 Ιουνίου στις Πρέσπες. Παρά τα αντιθέτως λεγόμενα, η υπογραφή δεν θέτει τη συμφωνία σε ισχύ, δεν την καθιστά δηλαδή νομικά δεσμευτική για τα συμβαλλόμενα μέρη. Αυτό θα γίνει μόνον αν και αφού τα κοινοβούλια των δύο χωρών την κυρώσουν. Η συμφωνία προβλέπει ότι, μεταξύ άλλων, προϋπόθεση για κύρωση από τη χώρα μας είναι να αναθεωρήσει πρώτα η γείτων το Σύνταγμά της, σύμφωνα με τους όρους που θέτει η ίδια η συμφωνία. Από πλευράς μας, αφού κυρώσει τη συμφωνία η γείτων και πριν την κυρώσουμε εμείς (προτού δηλαδή τεθεί σε ισχύ η συμφωνία), θα ειδοποιήσουμε τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ ότι υποστηρίζουμε την αποστολή πρόσκλησης ένταξης της γείτονος στον οργανισμό αυτό. Αυτό δεν συνεπάγεται ένταξη. 

Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο»

Εχει υποστηριχθεί ότι, υπογράφοντας την Τελική Συμφωνία για το Μακεδονικό στις Πρέσπες, η κυβέρνηση δέσμευσε νομικά διεθνώς τη χώρα μας. Οτι δηλαδή η συμφωνία, χωρίς να κυρωθεί πρώτα από την ελληνική Βουλή, είναι υποχρεωτική στη βάση του διεθνούς δικαίου. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Πέρα από μία «ήπια» υποχρέωση να συμπεριφερθούν αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη με τρόπο καλόπιστο, που δεν θα υπονομεύει δηλαδή τα όσα η συμφωνία επιδιώκει, η σύμβαση των Πρεσπών δεν τίθεται σε ισχύ και δεν καθίσταται νομικά δεσμευτική παρά μόνο αφού κυρωθεί από τα Κοινοβούλια των δύο συμβαλλομένων κρατών. Επομένως, δεν τίθεται ούτε και ζήτημα καταγγελίας της, αλλά μη κύρωσης, δηλαδή μη θέσης αυτής σε ισχύ. Αν τεθεί σε ισχύ, το κείμενό της δεν προβλέπει τη δυνατότητα καταγγελίας. 

Μακεδονικό: Οι κίνδυνοι και οι λάθος εντυπώσεις

Κάποια χείρα, λιγότερο αόρατος από αυτή της αγοράς, έχει ήδη μετατοπίσει το επίκεντρο του ενδιαφέροντος από το Μακεδονικό σε άλλα ζητήματα. Η διαπραγμάτευση, ωστόσο, για το θέμα αυτό φαίνεται πως προχωρά πλησίστια. Ένα παράθυρο ευκαιρίας ανοίγεται για λύση το οποίο δεν πρέπει να χαθεί. Όποιο κι αν είναι το σημείο αφετηρίας της σκέψης κάποιας/κάποιου, όποια κι αν είναι τα συναισθήματα από τα οποία ενδεχομένως κατακλύζεται, η λογική και το συμφέρον επιτάσσουν η χώρα μας να κινηθεί αποφασιστικά προς την κατεύθυνση συμβιβαστικής λύσης, αλλά και να δείξει στη διεθνή κοινότητα ότι συμπεριφέρεται καλόπιστα και συναινετικά, ώστε να κερδηθεί το (χαμένο μέχρι σήμερα) παιχνίδι των εντυπώσεων και να ενισχύσει η χώρα μας το (ασθενικό στα μάτια της διεθνούς κοινότητας) ηθικό έρεισμα στη διαφορά της με την ΠΓΔΜ.      

Όσοι αντιρατσιστικοί κι αν φτιαχτούν…

«Όντως, η ιδέα ότι οι ομοφυλοφιλικές σεξουαλικές σχέσεις είναι φυσιολογικές δημιουργεί μία κατάσταση στην οποία [τα παιδιά] είναι πρόθυμα να εμπλακούν σε τέτοιας φύσης σχέσεις απλά και μόνο λόγω της περιέργειας που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του παιδικού μυαλού.» «Έως και 30% των παιδιών που έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση είναι αγόρια, ενώ 70% είναι κορίτσια. [Δεδομένου] ότι όλοι οι δράστες είναι άρρενες, η ομοφυλοφιλική βία αποτελεί σημαντικό μέρος αυτών των περιπτώσεων […]». «[Η ενημέρωση] σχετικά με το μη παραδοσιακό σεξ [καθιστά] τα παιδιά πιο ευάλωτα στη σεξουαλική κακοποίηση.»

Ο χρόνος δεν ειναι σύμμαχος

Αλλη μια προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού ναυάγησε. Γράφω το παρόν με απογοήτευση για την ατυχή έκβαση των συνομιλιών, αλλά και αναγνωρίζοντας ότι ως κάποιος που δεν βιώνει το πρόβλημα έχω περιορισμένη ηθική νομιμοποίηση να εκφράζω προτιμήσεις. Αναγνωρίζω, επίσης, πόσο δύσκολο είναι να κατασκευάσουν κοινούς θεσμούς που να λειτουργούν και να πορευθούν μαζί άνθρωποι που επί δεκαετίες ζουν χώρια, ως εχθροί. Αν όμως υποτεθεί ότι ο στόχος εξακολουθεί να είναι μια συμπεφωνημένη λύση που θα αίρει - κατά το δυνατόν - τις συνέπειες της εισβολής, ο χρόνος δεν είναι σύμμαχος. 

Κερδισμένοι και χαμένοι από τις βρετανικές εκλογές

Το αποτέλεσμα των βρετανικών βουλευτικών εκλογών δεν έχει νικητή, αλλά έχει χαμένους και κερδισμένους. Χωρίς αμφιβολία η μεγάλη χαμένη είναι η Βρετανίδα Πρωθυπουργός, η οποία απέτυχε παταγωδώς στο στόχο που έθεσε. Αυτός δεν ήταν άλλος από την σημαντική ενίσχυση της κοινοβουλευτικής της πλειοψηφίας. Αντ' αυτού οι Συντηρητικοί έχασαν 13 από τις 331 έδρες τους (επί συνόλου 650 εδρών) και άρα την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Το κόμμα τους μπαίνει σε περίοδο εσωστρέφειας αλλά χωρίς πολιτικό χρόνο για να βρει λύσεις. Η Μέι εμφανίζεται πολιτικά αποδυναμωμένη πριν ακόμη ξεκινήσουν οι δύσκολες διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μολονότι έλαβε την εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης με την υποστήρριξη του Δημοκρατικού Ενωτικού Κόμματος (DUP) της Βορείου Ιρλανδίας η νέα Κυβέρνση είναι αδύναμη και θνησιγενής.

Δαχτυλίδια, ελιγμοί και επαναπατρισμοί ψηφοφόρων

Αν και είχε αποκλείσει επανειλημμένως το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών, τελικά τον Απρίλιο η πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου εξέφρασε την πρόθεσή της για διενέργεια εκλογών τον Ιούνιο. Η ισχύουσα νομοθεσία δεν δίνει στην κυβέρνηση το προνόμιο προκήρυξης πρόωρων εκλογών. Διενεργούνται αν η κυβέρνηση απολέσει τη δεδηλωμένη ή με απόφαση της Βουλής με αυξημένη πλειοψηφία δύο τρίτων. Στην προκειμένη περίπτωση, η Βουλή - συμπεριλαμβανομένων των Εργατικών - στήριξε την πρόταση της κυβέρνησης με μεγάλη πλειοψηφία (522 υπέρ, 13 κατά).

Μπορεί η παρανομία να είναι ηθική επιταγή;

Αν το σκάνδαλο Βατοπεδίου μας δίδαξε ότι το νόμιμο δεν είναι απαραίτητα ηθικό, η αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στη Συρία ως απάντηση στα αποδιδόμενα στο καθεστώς Assad εγκλήματα πολέμου καλεί να προβληματιστούμε για το αντίστροφο. Μπορεί η παρανομία να είναι ηθική επιταγή; Η ανυπακοή στο νόμο (civil disobedience) έχει άλλοτε στέρεα ηθικά ερείσματα, άλλοτε σαθρά. Η αψηφούσα το νόμο του άνακτα Αντιγόνη, η Rosa Parks του αμερικανικού κινήματος ατομικών δικαιωμάτων, αλλά και οι «δεν πληρώνω» παραβιάζουν νόμους που θεωρούν άδικους, προκειμένου να πραγματώσουν ανώτερα αξιακά ιδανικά τους. Αν και παράνομες, δεν στερούνται όλες οι πράξεις αυτές ηθικής νομιμοποίησης.

Μη έκδοση, αλλά...

Πρόσφατα, η ελληνική δικαιοσύνη έκρινε την υπόθεση οκτώ Τούρκων στρατιωτικών που διέφυγαν στην Ελλάδα μετά το αποτυχημένο τουρκικό πραξικόπημα. Δεν έχω διαβάσει το σκεπτικό των σχετικών αποφάσεων, αλλά το αποτέλεσμά τους είναι ορθό. Το διεθνές δίκαιο απαγορεύει στα κράτη να εκθέτουν ανθρώπους σε κίνδυνο παραβίασης του δικαιώματος στη ζωή και της απαγόρευσης βασανιστηρίων, απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης. Δυστυχώς, στην παρούσα συγκυρία, τέτοιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν στην Τουρκία. Για όσο διάστημα εξακολουθούν να υφίστανται, η Ελλάδα έχει διεθνή νομική υποχρέωση να καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια αποφυγής της επαπειλούμενης παραβίασης των προαναφερθέντων δικαιωμάτων. Η απόρριψη του τουρκικού αιτήματος έκδοσης των στρατιωτικών προκειμένου να δικαστούν από την τουρκική δικαιοσύνη είναι ένα από τα μέσα που εξυπηρετεί τον σκοπό αυτό. Είναι όμως το μόνο; Μήπως υπάρχει άλλος, συμφερότερος, τρόπος;

Οι Τούρκοι «ικέτες» και το άγος της Ελλάδας

Το αποτυχημένο τουρκικό πραξικόπημα της 15^ης Ιουλίου του 2016 οδήγησε οχτώ αξιωματικούς του τουρκικού στρατού στην Ελλάδα, από την οποία αιτούνται άσυλο. Αρκετές εκατονταετίες νωρίτερα, το 632 πΧ, ένα άλλο αποτυχημένο πραξικόπημα, αυτό του Αθηναίου ολυμπιονίκη Κύλωνα, οδήγησε τους υποστηρικτές του ικέτες στο βωμό της Αθηνάς, στην Ακρόπολη. Κατά παράβαση του ιερού, άγραφου νόμου της ασυλίας των ικετών, οι υποστηρικτές του Κύλωνα σφαγιάστηκαν από τις δυνάμεις του Μεγακλή, του επώνυμου άρχοντα της πόλης των Αθηνών και προστάτη της από το πραξικόπημα του Κύλωνα. Αν και το έγκλημα αυτό τιμωρήθηκε αυστηρά από την αθηναϊκή δικαιοσύνη, η τιμωρία δεν απάλλαξε τους καταδικασθέντες από το άγος του εγκλήματός τους, δηλαδή το μίασμα, την κατάρα και τη θεϊκή οργή. Το δε Κυλώνειο άγος θεωρήθηκε ως η αιτία της θείας δίκης, με τη μορφή μεταδοτικής ασθένειας, που ενέσκηψε την εποχή εκείνη στην Αθήνα.

Υπευθυνότητα εναντίον αντιπροσωπευτικότητας

Αναλογιστείτε το δίλημμα ενός φιλοευρωπαίου Εργατικού βουλευτή (εκλεγμένου μάλιστα σε περιφέρεια που ψήφισε υπέρ της παραμονής του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο δημοψήφισμα του Ιουνίου του 2016) που πρόσφατα κλήθηκε να ψηφίσει υπέρ ή κατά ενός εντολοδοτικού νομοσχεδίου για την έναρξη διαπραγματεύσεων μεταξύ της Συντηρητικής κυβέρνησης της κ. Μέι και των ευρωπαϊκών οργάνων για την απόσχιση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση (το λεγόμενο «Μπρέξιτ»). Ή αντίστοιχα μπείτε στη θέση βουλευτών της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ που έχουν επανειλημμένα ψηφίσει υπέρ νομοσχεδίων στα πλαίσια του τρίτου μνημονίου σε πλήρη αντιδιαστολή με τη δημοκρατική εντολή που έλαβαν τον Ιανουάριο του 2015 για τον τερματισμό της λιτότητας αλλά πιθανόν και με τις ίδιες τους τις πολιτικές πεποιθήσεις.

«Φωνή λαού, οργή θεού»

Προ ολίγων ημερών η βρετανική Βουλή των Κοινοτήτων έδωσε με μεγάλη πλειοψηφία (494 έναντι 122) την εντολή στη Βρετανίδα Πρωθυπουργό Τερέζα Μέι να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την απόσχιση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) στη βάση του Άρθρου 50 της Συνθήκης της Λισαβόνας. Αποδεχόμενοι το τετελεσμένο του βρετανικού δημοψηφίσματος του Ιουνίου 2016 (51,9% υπέρ της εξόδου από την ΕΕ) και σεβόμενοι τη δημοκρατικά εκπεφρασμένη λαϊκή ετυμηγορία, όλοι οι Συντηρητικοί βουλευτές (πλην του ευρωπαϊστή πρώην υπουργού Κένεθ Κλαρκ) καθώς και μία πλειοψηφία Εργατικών βουλευτών (πειθαρχώντας στην αυστηρή κομματική γραμμή που επέβαλε ο ηγέτης τους Τζέρεμι Κόρμπιν) ψήφισαν υπέρ ενός λιτού κι ανόθευτου νομοσχεδίου που αποδίδει δημοκρατική νομιμοποίηση στην υπόσχεση της κ. Μέι να ξεκινήσει κι επίσημα τις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ για το «Μπρέξιτ» μέχρι τα τέλη Μαρτίου. Εν προκειμένω, παρά τις φήμες για εκκολαπτόμενη «εξέγερση» από βουλευτές της συμπολίτευσης, ούτε οι αντάρτες βουλευτές των Εργατικών, ούτε το Εθνικιστικό Κόμμα της Σκωτία κατάφεραν να νοθεύσουν τη διαπραγμευτική εντολή της Πρωθυπουργού με επιπρόσθετους περιορισμούς και τροποποιήσεις (συμπεριλαμβανομένων των εγγυήσεων για τα δικαιωμάτων των Ευρωπαίων πολιτών που διαμένουν στη Βρετανία), που σαν σκοπό είχαν την αποφυγή μιας απότομης προσγείωσης σε ένα «σκληρό Μπρέξιτ» χωρίς μεταβατικές περιόδους προσαρμογής και κανενός είδους πρόσβαση στην Κοινή Αγορά.

The Case Law of the European Convention on Human Rights on the Question of Asylum Seekers and Refugees

There are many international legal instruments protecting asylum seekers and refugees from an abusive behaviour of the receiving  State. The Geneva Convention of 1951 on refugees is one of them. But none of them provides for a judicial protection, namely a protection which is given by a court of justice with the force of a binding judgment. Consequently victims of violations have recourse to the European Court of human Rights, which applies the European Convention on Human Rights, and eventually provides clauses covering certain violations of asylum seekers and refugees rights against the perpetrator European State.

Searching for a Way Out of the Greek Crisis

Seven years on, most Greeks feel trapped in a maze. Seemingly, every possible exit rout has been explored, only to lead to a blank wall. Internal and external commentators translate that perplexity into a baseless desire for some external solution, for a deus ex machina whose intervention is repeatedly postponed.

This short note tries to sketch the source of the perplexity and to suggest that the usual reactions of simply waiting for something to happen threaten to make matters worse. This only makes the case for a well-meaning response of swimming against the current only more pressing.

National vs. European Interest: Which One is Closer to Citizens' Interest?

This note argues that the lack of awareness of our shared interests as Europeans is one of the main causes for the inexistence of a true European constituency made up of individual able to act politically upon their interests at continental level. Mainstream European political parties have not taken up the challenge of articulating such interests at pan-European level and have rather left the work of engaging with their citizens to national parties.

The result is that decisions at European level – especially in areas where the EU as no (or limited) competence – are taken often on the basis of national interests, which recent crises have proved to be against the overall European interest and, ultimately, against that of its citizens.

This short piece therefore suggests that investments need to be made on raising awareness of our common interest as Europeans and to the definition of a clearer vision for Europe in the 21^st century. This would contribute to transforming Europeans citizens into a constituency willing (and able) to put forward ambitious reforms for Europe that require significant transfers of sovereignty and, therefore, broad citizens' support.

Catastrophe: A Greek Pension Tragedy in Three Diagrams

Catastrophe is a Greek word. It is especially apt for the  Greek pension system. That never achieved sustainability; it  increased poverty and inequality, but  gave little security at old age.   Even so, it managed to bankrupt the country and to undermine two bailout programmes from 2010 to 2014. In 2016 it was poised to derail the third.

Reform proposals in 2016 were structured around implementing common rules. Consolidation was to operate in three dimensions: Across generations, across occupational categories (i.e. between wage employees and the rest) and in administrative structures.  Those  proposals repeated the key idea of a  detailed 1957 policy paper, written by the mother of an Economy Minister of the late 1990s: “There is urgent need of a system … free of the unacceptable position that its objective is to secure privileges of the few against the many, which will use the available means to meet needs”.  (quoted in Tinios 2010).
That blueprint, also built around consolidation, was to have been implemented in 1958. However, the impending elections postponed it. The same reform was also postponed in the following decades:

• In 1968 due to the dictatorship.
• In 1978 due to inflation.
• In 1988 the reform was leaked to the press and then abandoned.
• In 1998 the ‘Spraos report’ provoked hostile reactions.
• In 2008 a cosmetic law could not avert bankruptcy a year later.
• In 2018 is the prospective date of full implementation  of the 2016 proposals.

Why has the performance of the Greek pension system been so bad for so long? Why is it so hard to bring it under control?  What is the role of pensions in the dynamics of the crisis since 2010?